Gepubliceerd op 2 maart 2021

De ervaring van:

Tanja de Vos Wijkverpleegkundige bij ZZG zorggroep Stel een vraag

  Leestijd: 6 minuten

‘Mevrouw kiest er bewust voor om niet meer te eten en te drinken’

In een eerder Ervaringsverhaal vertelt wijkverpleegkundige Tanja de Vos, verbonden aan het geheugenteam, over de zorg die zij coördineert voor een echtpaar dat al jaren weinig hulp of ondersteuning wil. Nu meneer is overleden valt mevrouw in een groot gat.

Het is drie weken later. Meneer is in het verpleegtehuis gestorven. Mevrouw kan hier moeilijk mee omgaan. Er is een enorme leegte gevallen nu meneer weg is. Een collega vertelt mij dat het niet goed gaat met haar. Mevrouw eet steeds minder en ziet er slecht uit. Bij binnenkomst herkent zij mij. Het verdriet is van haar gezicht af te lezen. Ik neem plaatst bij haar aan de keukentafel, zoals wij altijd doen.

‘Ik wil niet meer, ik stop ermee!’

Ik vraag aan haar: bent u het aan het opgeven? Heel helder kijkt zij mij aan en zegt: “Ja, dat ben ik.” Een week later is zij nog duidelijker in wat zij wil: ze kiest er bewust voor om te stoppen met eten en drinken. Bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen wordt versterven genoemd. Zowel ik als het team hebben dit nog niet eerder meegemaakt. In de dagen daarna hebben wij daarom veel contact met de huisarts en de palliatief expert. Enkele keren komt mevrouw door overtuiging van familieleden terug op haar keuze. Dit maakt het proces alleen maar nog lastiger, maar op vrijdag is zij weer heel helder en zegt zij: “Ik wil niet meer, ik stop ermee!”

Mevrouw heeft vrede met de keuze

Na het weekend ga ik bij haar langs om te zien of mijn collega ondersteuning nodig heeft. Mevrouw is verzwakt, maar nog goed wakker. Ik verzorg haar op de postoel, terwijl mijn collega contact opneemt met de huisarts. Mevrouw zit met haar ogen dicht en is ontspannen. Zij heeft vrede met de situatie en is blij met de ondersteuning die zij krijgt. Die dag wordt er een medicatiepomp opgestart om de palliatieve sedatie te starten. Al snel is mevrouw niet comfortabel. Ze spuugt met regelmaat en is misselijk. Ik ben erbij als mijn collega ’s middags de pomp aansluit. Mevrouw neemt van tevoren nogmaals afscheid van haar familie. Vrij snel daarna valt ze in slaap.

De volgende dag ben ik weer aanwezig. Mevrouw is wederom niet comfortabel dus ik heb opnieuw contact met de huisarts. We verhogen de medicatie. Dan wordt duidelijk dat er iets in haar buik zit, zoals een tumor. Zij begint fecaal te braken. Het is onduidelijk of mevrouw dit zelf merkt; zij reageert niet meer op aanspreken. Later in de middag ga ik samen met een collega bij haar langs voor de verzorging. Volgens voorschrift verhoog ik, omdat mevrouw een snelle ademhaling heeft en onrustig is, de medicatie van de medicatiepomp. 

Mevrouw koos haar eigen weg

Na de verzorging zitten mijn collega en ik in de keuken met de zus van mevrouw even bij te praten. Vlak voordat wij gaan, willen we het kussen van mevrouw nog even verschonen. Ik loop naar haar toe. Op het moment dat ik naar haar kijk, zie ik het gelijk: mevrouw is overleden. Haar lijden is ten einde. Ik bel de huisarts, die niet verwachtte al zo snel terug te moeten zijn. De zus van mevrouw vindt het moeilijk dat zij niet aanwezig was toen mevrouw overleed. Maar ik denk dat het niet toevallig was dat het gebeurde toen mevrouw voor het eerst in ruim een week helemaal alleen was. Zij wilde nooit anderen tot last zijn. De zus beaamt dit en heeft er daardoor vrede mee.

Leerpunten

  • Maak gebruik van richtlijnen. Zo hebben Tanja en haar collega’s de handleiding Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen van KNMG en V&VN geraadpleegd.
  • Goede samenwerking en deskundigen als een huisarts en palliatief expert erbij halen die ervaring hebben met de betreffende situatie is van groot belang bij versterving. Als wijkverpleegkundige kun je niet overal van op de hoogte zijn, maar je kunt er wel voor zorgen dat je ondersteund wordt door de juiste mensen én over de juiste informatie beschikt.
  • Zorg ervoor dat je als team ook goede begeleiding krijgt. Versterven is een ingewikkeld proces; de cliënt mag altijd terugkomen op zijn/haar keuze.

Conclusie

In het begin van het proces leek het alsof mevrouw de keuze maakte vanwege de rouw om haar man. Maar achteraf gezien is het precies zoals zij in het leven stond: onder controle koos ze haar eigen weg. Grote kans dat zij geweten heeft dat er iets gaande was in haar lichaam. Uiteindelijk is mevrouw na negen dagen overleden. Terugkijkend op de situatie heeft Tanja vooral bewondering voor mevrouw en de keuze die zij heeft gemaakt. Na al die jaren dat zij en haar collega’s als zorgverleners over de vloer kwamen bij het echtpaar hebben zij mevrouw tot het einde kunnen bijstaan, waarbij haar eigen regie tot het allerlaatste moment voorop stond.

Bewust afzien van eten en drinken

Artsen, verpleegkundigen en verzorgenden zullen naar verwachting steeds vaker te maken krijgen met de situatie dat een patiënt bewust wil afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen. Zij hebben behoefte aan kennis om deze patiënten goed voor te bereiden, te begeleiden en adequate palliatieve zorg te geven. De KNMG en V&VN ondersteunen hulpverleners met de praktische handreiking Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen. De handreiking geeft antwoord op vragen als: hoe lang kan het duren? Wat staat de patiënt, naasten en de hulpverlener te wachten? Wat voor zorg verleen je? Wat te doen bij onrust, verwardheid en een delier? De handreiking is primair bedoeld voor hulpverleners, maar kan ook gelezen en gebruikt worden door patiënten en naasten.

Meer informatie

‘Als ik de volgende dag terugkom, is de situatie verder verslechterd’

 

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.