Gepubliceerd op 27 november 2020

  Leestijd: 9 minuten

Lessen vanuit het leger, wat kunnen we binnen de wijkverpleging daarvan leren?

Sinds maart is iedereen in de ban van COVID-19.  De schaal en complexiteit van de uitbraak verschilt per gebied in Nederland, maar overal hebben wijkverpleegkundigen in een snel tempo het werk moeten aanpassen. De zorg werd afgeschaald door meer beroep te doen op mantelzorg en de inzet van technologie. Als kerngroep van Kundig vroegen wij ons af: wat kunnen wij van andere beroepsgroepen leren?

In het artikel Lessons from the military for COVID-time leadership (Chewning, Chinn, Young McNally, and Rutherford, 2020) worden paralellen beschreven tussen de cultuur en handelswijzen van het leger tijdens oorlogsmissies en de huidige situatie met COVID-19. Want hoewel de omgang met de pandemie van het coronavirus niet hetzelfde is als oorlog voeren, blijken er wel degelijk overeenkomsten te zijn. Denk bijvoorbeeld aan het moeten nemen van beslissingen op basis van onvolledige informatie. Beslissingen die snel en onder hoge druk moeten worden genomen en die verstrekkende gevolgen kunnen hebben, zowel op korte als op langere termijn.

Volgens de auteurs van het artikel zijn er zes lessen te leren van de militaire context die goed toepasbaar zijn voor andere beroepsgroepen.

  1. Houd rekening met de menselijke factoren;
  2. Plan, plan nog wat en let op escalerende problemen;
  3. Gebruik de principes van ‘missie commando’ om ultiem empowerment te bereiken;
  4. Communiceer bondig en maak een eenduidige informatiebron;
  5. Wees voorzichtig;
  6. Verwacht of eis geen perfectie.

Houd rekening met de menselijke factoren

Militairen erkennen dat normen en waarden, het functioneren van een team, geestelijke gezondheid en de privésituatie de prestaties beïnvloeden. De stress van een plotselinge crisis kan reeds bestaande personeelsproblemen verergeren of nieuwe creëren. Vaak kan het einde van de crisis het begin betekenen van een reeks nieuwe uitdagingen. Binnen het leger zien ze een toename van psychische problemen niet tijdens, maar ná een gevecht ontstaan.

Hoe kunnen wij daar als wijkverpleegkundigen mee omgaan? Hebben wij voldoende aandacht voor onze collega’s en andere teams? In de gids Overeind blijven in tijden van het coronavirus (Buijssen, 2020) staan tips wat je kunt doen voor collega’s in een crisissituatie:

  • Spoor je collega’s aan voldoende rust en pauzes te nemen. Geef daartoe zelf het goede voorbeeld;
  • Bedenk dat iedereen anders reageert op stress en moeilijke situaties. De een wil praten, de ander juist niet. Vraag daarom aan collega’s waar ze behoefte aan hebben;
  • Steun collega’s. Dat hoeft niet door een lang gesprek; vaak voorziet een belangstellende vraag al in de behoefte;
  • Heb ook oog voor collega’s die stabiel en ‘cool’ overkomen;
  • Wees gul met complimenten. Het zijn enorme stressverlagers;
  • Houd in gedachten dat je de stress van de ander niet kunt of hoeft op te lossen: een luisterend oor is vaak al voldoende;
  • Als je merkt dat er zaken zijn die stress oproepen en die wel gemakkelijk te veranderen zijn, los die dan op of ga hierover in gesprek met je leidinggevende.

Plan, plan nog wat en let op escalerende problemen

Militaire leiders zijn altijd bezig met plannen. Zij weten dat het slagveld altijd onzeker is, dus testen ze voortdurend hun ideeën.

Generaal (en later president) Dwight Eisenhower grapte ooit “plannen zijn nutteloos, maar planning is onmisbaar”.

Ter voorbereiding op oorlog stellen militaire leiders planningsteams samen. Die bestaan uit planners met verschillende achtergronden en expertises en vanuit verschillende organisatieonderdelen. Vaak zijn dit twee type planningsteams: één is gericht op onvoorziene gebeurtenissen die betrekking hebben op korte termijn activiteiten en de ander (het plan-ahead team) denkt na over de vereisten voor toekomstige operaties.

Deze aanpak zorgt niet alleen voor een betere aanpak, maar zorgt er ook voor dat de mensen die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering ervan een gemeenschappelijk inzicht in en begrip hebben voor de aannames, doelstellingen en onvoorziene opties.

Binnen de wijkverpleging kunnen we dit ook toepassen:

  • Bereid je collega’s zoveel mogelijk voor op wat verwacht kan worden. Realistische verwachtingen helpen in de voorbereiding op wat komen gaat. Geef aan wat de verschillende scenario’s zijn en hoe er dan gehandeld kan worden;
  • Bereid jezelf en je team ook voor op een worst-case-scenario. Bespreek met hen hoe te handelen als ze moeilijke keuzes moeten maken en er pijnlijke triage moet worden toegepast;
  • Bedenk niet in je eentje hoe er op moeilijke situaties gereageerd moet worden, maar vraag je collega’s ook om ideeën of oplossingen.

Het is belangrijk om samenwerking te zoeken met andere organisaties, omdat COVID-19 ons allemaal raakt. De continuïteit van zorg kan dan binnen een regio of wijk samen worden gerealiseerd.

Gebruik de principes van ‘missie commando’ om ultiem empowerment te bereiken

Het beeld dat het leger een hiërarchische organisatie is met strikte regels, is een achterhaald beeld. In militaire organisaties worden beslissingen niet sec top-down genomen. Militaire leiders beschrijven de intenties die zij hebben met de opdracht die uitgevoerd moet worden. Dit doen zij om het vertrouwen van de manschappen in de opdracht te vergroten en het gemeenschappelijk doel duidelijk te definiëren. Een duidelijke intentie zorgt namelijk voor onderlinge verbondenheid in een team en vormt de basis om gezamenlijk aan de opdracht te werken en het doel te kunnen bereiken.

Onderling vertrouwen is hierbij een essentiële succesfactor. Militaire leiders vertrouwen erop dat de manschappen hun uiterste best doen en dat zij wanneer dit nodig is om hulp zullen vragen. De manschappen hebben het vertrouwen dat hun leider haalbare en realistische taken geeft en dat hij/zij ondersteuning biedt als dat nodig is.

Communiceer bondig en maak een eenduidige informatiebron

In situaties waarin veranderingen elkaar snel opvolgen, is goede communicatie van groot belang. Juist ook omdat er via sociale media veel informatie verspreid wordt waarvan de betrouwbaarheid lang niet altijd duidelijk is. Om te voorkomen dat de manschappen veel tijd kwijt zijn aan het lezen en beoordelen van alle informatie die op ze afkomt zorgen hun leiders ervoor dat:

  • De berichtgeving eenvoudig is en wordt herhaald. Ze maken duidelijke beschrijvingen en sturen korte e-mails. De belangrijkste punten staan bovenaan, zodat de manschappen gemakkelijk zien wat ze moeten uitvoeren;
  • Er een eenduidige en betrouwbare informatiebron beschikbaar is. Militaire leiders beschikken over technieken voor eenvoudige, transparante communicatie. Zij nemen de tijd voor de manschappen en zorgen ervoor dat berichtgeving goed ontvangen wordt en dat er een vertrouwensband ontstaat.

Tips voor de communicatie

  • Wees duidelijk over de maatregelen die worden genomen om de zorgverleners zoveel mogelijk te beschermen tegen het virus en over wat ze zelf kunnen doen. Wees ook eerlijk als je iets niet (zeker) weet;
  • Vraag collega’s regelmatig individueel waar zij behoefte aan hebben;
  • Wees voorzichtig met een groepsdebriefing aan het eind van de dienst. Het kan weliswaar tijdelijk voor opluchting zorgen, maar helpt op lange termijn niet om PTSS te voorkomen. Verplicht niemand tot praten in een groepsdebriefing. Geef de ruimte aan emoties maar ga er niet actief naar vragen. Anders verhoog je de kans op verstoorde verwerking;
  • Blijf op de hoogte en baseer je op betrouwbare bronnen, zoals de richtlijnen van je instelling en informatie van het RIVM. Beperk tegelijkertijd blootstelling aan te veel nieuws. Een voortdurende stroom van slecht nieuws en verontrustende grafieken en tabellen komen je gemoedsrust niet ten goede. Kijk niet steeds op je telefoon voor nieuws, maar kies twee momenten van de dag dat je nieuwsberichten tot je neemt.

Wees voorzichtig

Militaire leiders zorgen ervoor dat zij continu gevoed worden door hun ondergeschikten, bondgenoten en planners. Zo blijven zij goed op de hoogte van de actuele situatie in het veld.

Ook als er sprake is van hoge druk is het belangrijk om de tijd te blijven nemen om collega’s te raadplegen om zo gezamenlijke de koers vast te kunnen houden. Het is een belangrijke les dat zowel leiders als collega’s bij drukte niet snel en alleen gaan handelen. Wees voorzichtig bij risicovol handelen en blijf alert, ook als vermoeidheid optreedt. Voldoende pauze en afstand kunnen nemen is nodig om weer op te kunnen laden.

Verwacht of eis geen perfectie

‘Het betere is de vijand van het goede.’ Goed is daarom meestal goed genoeg. Zoeken naar perfectie vertraagt en doorgaan met bestaande plannen is dan vaak beter. In een oorlogssituatie zal de vijand altijd proberen om de ander uit te buiten. Militaire leiders richten zich daarom op tempo maken om de vijand te kunnen overweldigen in plaats van het nemen van tijdrovende en vertragende strategische beslissingen. Een moeilijke taak voor leiders is om door te gaan, wetende dat zij het mogelijk fout kunnen hebben. Misschien wel de belangrijkste les van het leger is dat je vrijwel nooit de beste omstandigheden hebt en dat constante verandering nodig blijft.

De focus voor de wijkverpleging
Focus je als wijkverpleegkundige op je werk: het leveren van goede zorg. Je kunt niet meer doen dan handelen naar beste weten en kunnen. Leg je neer bij dingen waar je géén controle over hebt en focus op zaken waar je wél iets aan kunt doen.

Probeer ook begrip te hebben voor je leidinggevende(n) en directie. Zij zijn ook niet opgeleid voor deze extreme situatie en zullen daarom ook fouten maken of beslissingen nemen waar je niet achterstaat. Zij moeten in deze situatie met 50 procent kennis 100 procent beslissingen nemen, waarvan de uitkomst soms ongewis is. Ga daarom niet in de weerstand maar ga in gesprek. Zij doen, net als jij ook hun uiterste best. Zorg voor een buddysysteem waarin ervaren collega’s aan minder ervaren collega’s worden gekoppeld. Dit helpt om kennis en ervaring maximaal te benutten.

Tot slot: zoek hulp of steun als het nodig is. En besef, hoe vreemd je gevoelens of gedachten ook mogen zijn, ze zijn normaal. Niet jouw reactie is abnormaal, maar de situatie waarin je je bevindt.

 

 

 

 

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.